شیوه‌های مقابله با اجاره حساب‌های بانکی از منظر حقوق و اقتصاد اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌ﺁموخته دکتر‌ی فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

2 دانشیار فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

3 دانشیار فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

چکیده

یکی از شایع‌ترین راه‌های کتمان درآمدها روشی است که به اجاره حساب‌های بانکی شهرت یافته است. این پدیده، فرآیند شناساییِ اطلاعات فعالان اقتصادی به‌منظور شناسایی مبدأ پول و تشخیص میزان مالیات بر آن را با دشواری روبه‌رو کرده است. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی در تلاش است تا سیاست‌های اقتصادی و مصوّبات در راستای مقابله با این پدیده را از نگاه حقوق اقتصادی مورد بررسی قرار دهد. نتایج این بررسی نشان می‌دهد تشدید پدیده اجاره حساب‌های بانکی اساساً ناشی از غفلت دولت از حساب‌های شخصی است و این امر سبب شده است تا سیاست‌های نظارتی، بر روی حساب‌های تجاری متمرکز شود. از این گذشته حتی همین سیاست‌های محدود هم، ‌گاه با عدم اجرا و پیگیری از سوی بانک‌ها مواجه می‌شود و گاه نیز با منافع برخی ذی‌نفعان بزرگ در تعارض قرار می‌گیرد و به‌نظر نگارنده این مسئله، از اصلی‌ترین دلایل عدم اجرا و نیز تحوّلات پی‌درپی سیاست‌های اقتصادی بانک مرکزی از آغاز تاکنون بوده است. اجاره حساب‌های بانکی در حوزه قضائی نیز با ضمانت‌اجرای کیفری همراه است. «اجاره کردن» حساب بانکی برای جرائم مختلفی همچون فرار مالیاتی، پولشویی و... صورت می‌گیرد که هرکدام دارای مجازات معیّنی در قانون مجازات اسلامی است و براساس آراء قضائی، فردی که از طریق «اجاره دادن» حساب، زمینه تحقّق این جرائم را فراهم نماید، تحت عنوان معاونت یا مشارکت در جرم، مشمول مجازات مقرّر در قانون مجازات اسلامی می‌گردد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Ways to deal with renting bank accounts from the perspective of Islamic law and economics

نویسندگان [English]

  • Aref Bashiri 1
  • Abdolhosseyn Rezaei Rad 2
  • Mohammad Mohsen Dehkalani 3

1 Ph.D Graduated in Islamic Jurisprudence and Islamic Law, Mazandaran University, Babolsar, Iran

2 Associate Professor of Jurisprudence and Islamic Law, Shahid Chamran University of Ahvaz

3 Associate Professor of Jurisprudence and Islamic Law, Mazandaran University, Babolsar, Iran

چکیده [English]

One of the most common ways to hide income is to rent a bank account. This phenomenon has made it difficult to identify the information of economic actors in order to identify the source of money and determine the amount of tax on it. This descriptive-analytical study seeks to examine economic policies and decisions to combat this phenomenon from the perspective of economic law. The results of this study show that the intensification of the phenomenon of renting bank accounts is mainly due to the government's neglect of personal accounts, and this has led to regulatory policies focusing on commercial accounts. Moreover, even these limited policies are sometimes challenged by non-implementation and follow-up by banks, and sometimes conflict with the interests of some major stakeholders, and in the author's view, One of the main reasons for the non-implementation as well as the successive developments in the economic policies of the Central Bank has been from the beginning until now. Renting bank accounts in the judiciary is also subject to a criminal guarantee. "Renting" a bank account for various crimes such as tax evasion, money laundering, etc., each of which has a specific punishment in the Islamic Penal Code, and according to judicial rulings, a person who "rents" the account, the ground for the realization of these crimes To provide, under the title of deputy or participation in the crime, is subject to the punishment prescribed in the Islamic Penal Code.

کلیدواژه‌ها [English]

  • bank account rental
  • economic policy
  • Central Bank
  • money laundering
  • tax evasion. JEL Classification: Q40
  • F30
  • E50
  • E52
  • E26
تجلّی، سید آیت‌الله (1390)، مبارزه با پولشویی و تأمین مالی تروریسم در بانک‌ها؛ انتشارات آراد کتاب.
تقوی، مهدی و لطفی، علی‌اصغر (1385)، «بررسی اثرات سیاست پولی بر حجم سپرده‌ها، تسهیلات اعطایی و نقدینگی نظام بانکی کشور (طی سال‌های 1382-1374)»، پژوهشنامه اقتصادی، شماره 20، صص 131 تا 166.
جلالی، مر‌یم؛ الشریف، محمدمهدی؛ فصیحی‌زاده، علیرضا و جلالی، محمود (1396)، «تحلیل تطبیقی وقوع اشتباه انسانی یا خطای فنی در پرداخت‌های مبتنی بر کارت بدهی در حقوق ایران و آمریکا»، مجله حقوق تطبیقی، دوره 8، شماره 2، صص 545-564.
جمعی از پژوهشگران (1397)، پیشنهادهایی در راستای شفاف‌سازی بیشتر و مؤثرتر جریان پول در کشور، تهران، کانون تفکّر ایران.
خالقی، ابوالفتح و سیفی قره یتاق، داود (1394)، «‌رویکرد نظام کیفری ایران به جرم فرار مالیاتی»، پژوهشنامه مالیات، شماره بیست و هشتم، (مسلسل 76)، زمستان.
رستم‌پور، علی (۱۳۹۶‌)، «‌دغدغه رقابتی بانک ها در ارائه اطلاعات به سازمان مالیات»، دنیای اقتصاد، شماره 41، تابستان.
‌رنجبر، همایون؛ صامتی، مجید و مالیان، مهسا (1395)، «‌امکان جایگزینی درآمدهای مالیاتی با درآمدهای نفتی ـ مطالعه موردی، ایران»، فصلنامه اقتصاد کاربردی، صص 27-38‌.
‌شهیدی، علی (1398)، «مشکلات نبود اطلاعات کامل در اقتصاد»، دنیای اقتصاد، شماره 47.
‌صانعی، پرویز (1377)، حقوق جزای عمومی، تهران: نشر گنج دانش، چاپ اول.
مختاری هشی، حسین (1387)، آشنایی با سازمان همکاری‌های اقتصادی و توسعه، مرکز نشر آکادمیا.
‌میرمحمدصادقی، حسین (1395)، جرائم علیه اموال و مالکیت، تهران: میزان، چاپ بیست و پنجم.
ولیدی، محمدصالح (1392)، حقوق جزا: مسئولیت کیفری، تهران: انتشارات امیرکبیر، چاپ سوم.
هدایتی، رضا (1379)، دستورالعمل اجرائی معاملات و تسهیلات اعتباری بانک ملی‌ایران (بخشنامه 20 ب)، تهران: انتشارات ایران صفحه، چاپ اول.
A Group of Researchers (2018), Suggestions for more transparent and effective money flow in the country, Tehran, Iran Thought Center (In Persian).
Boorman J, Stefaningves (2001), Financial System Abuse, Financial Crime and Money Laundering, international monetary fund, pp 1-38 (In Persian).
Elwell, C. K. (2012), The depreciating dollar: Economic effects and policy response. Washington, DC: Congressional Research Service. (In Persian)
Fichtenbaum, Ronald (1989), “The Productivity Slowdown and the Underground  Economy", In: Quarterly Journal of Business and Economics, pp 78-90 (In Persian)
Hedayati, Reza (2000), Executive Instruction on Transactions and Credit Facilities of Bank Melli Iran (Circular 20b), Tehran, Iran Page Publications, First Edition (In Persian)
Improving Access to Bank Information for Tax Purposes, (2000), Organisation for Economic Co-operation and Development –OECD (In Persian).
Kornai, janos (1994), Transformational Recession: The Main Causes, Journal of Comparative Economics, Volume 19, Issue 1, pp 39-63 (In Persian).
Khaleghi, Abolfath, Seifi Qara Yatagh, Davood (2015), "Iran's Criminal System Approach to Tax Evasion", Tax Research Journal, No. 28, (Series 76), Winter (In Persian)   
Payments in Iranian and American Law, (2017), Journal of Comparative Law, Volume 8, No 2, pp. 545-564, Fall and Winter.
Tajali, Sayyid Ayatollah (2011), Combating Money Laundering and Financing Terrorism in Banks; Arad Kitab Publications (In Persian).
Taghavi, Mehdi; Lotfi, Ali Asghar (2006), "Investigation of the effects of monetary policy on the volume of deposits, granting facilities and liquidity of the country's banking system (during the years 1374-1382)", Economic Research Journal, No. 20, pp. 131-166, Spring . (In Persian)
Mokhtari Hashi, Hossein (2008), Introduction to the Organization of Economic Cooperation and Development, Academy Publishing Center. (In Persian)
Mir Mohammad Sadeghi, Hossein (2016), Crimes against Property and Ownership, Tehran, Mizan, 25th Edition (In Persian)
Norman V. Loayza (2004), The Economics of the Informal Sector: A Simple Model, and Some Emprical Evidence From Latin America, The World Bank, Washington, D. C.
(In Persian)
Rostampour, Ali (2017), "Competitive Concerns of Banks in Providing Information to the Tax Organization", World Economy, No. 41, Summer . (In Persian)
Ranjbar, Homayoun; Sameti, Majid; Malian, Mahsa (2016), "The Possibility of Replacing Tax Revenues with Oil Revenues - Case Study, Iran", Journal of Applied Economics, pp. 27-38. (In Persian)
Shahidi, Ali, "Problems of Lack of Complete Information in Economics", World of Economics, No. 47. (In Persian)
Sanei, Parviz (1998), Public Criminal Law, Tehran, Ganj-e-Danesh Publishing, First Edition. (In Persian)
Walidi, Mohammad Saleh (2013), Criminal Law: Criminal Liability, Tehran, Amirkabir Publications, Third Edition (In Persian).
‌مصاحبه‌ها
مصاحبه با دادستان مالیاتی، عباس بهزاد، 25/‌11/‌1397، خبرگزاری اطلاعات، عنوان خبر: «هشدار دادستان انتظامی مالیاتی درباره اجاره حساب‌های بانکی»، قابل بازبینی در پیوند زیر:
Interview with the Tax Prosecutor, Abbas Behzad, 11/25/2016, Information News Agency, News Title: "Warning of the Tax Disciplinary Prosecutor on Renting Bank Accounts", reviewable in the following link:
https://www.ettelaat.com/mobile/?p=110041&device=phone.